Ödevinizi bitirdiniz, son sayfaya geldiniz ve geriye tek bir bölüm kaldı: kaynakça. Pek çok öğrenci için en çok zaman kaybettiren kısım burasıdır; çünkü hangi bilginin hangi sırayla yazılacağı, italik kullanılıp kullanılmayacağı ya da web sitelerinin nasıl gösterileceği çoğu zaman belirsizdir. Bu rehberde somut bir ödev kaynakça örneği üzerinden ilerleyerek bu belirsizliği gidermeye çalışıyoruz.
Ödev kaynakçası nedir? Ödev veya proje kaynakçası, çalışmanızı hazırlarken yararlandığınız kitap, makale, web sitesi, tez ve benzeri tüm kaynakların, öğretmeninizin ya da kurumunuzun istediği bir yazım stiline göre ödevin sonunda listelendiği bölümdür. Amacı, okurun kullandığınız bilgiye yeniden ulaşabilmesini sağlamak ve başkalarının emeğini açıkça belirtmektir.
Aşağıda önce temel kuralları, ardından kaynak türüne göre örnekleri ve son olarak ödev ile projeye kaynakça yazarken izleyebileceğiniz kısa bir kontrol listesini bulacaksınız.
Ödevde Kaynakça Neden Önemlidir?
Kaynakça yalnızca bir biçim zorunluluğu değildir. Öğretmeniniz ödevinizi okurken hangi bilginin size, hangisinin başka bir yazara ait olduğunu kaynakça ve metin içi atıflar sayesinde ayırt eder. Bu ayrım yapılamadığında, iyi niyetle hazırlanmış bir ödev bile intihal şüphesi taşıyabilir.
Düzgün hazırlanmış bir kaynakçanın üç temel faydası vardır:
- Akademik dürüstlük: Yararlandığınız fikirlerin sahibini göstererek başkalarının emeğine saygı duyduğunuzu ortaya koyarsınız.
- Güvenilirlik: Güvenilir kaynaklara dayanan bir ödev, değerlendiren kişiye konuyu araştırdığınızı gösterir.
- Takip edilebilirlik: Okur, merak ettiği bir bilginin aslına kolayca ulaşabilir.
Bu nedenle kaynakçayı ödevin sonunda aceleyle eklenen bir liste olarak değil, araştırma sürecinin doğal bir parçası olarak düşünmek gerekir. Kaynak taramasını nasıl planlayacağınızı merak ediyorsanız ödev hazırlama sürecinde kaynak taraması yazımız iyi bir başlangıç olabilir.
Hangi Kaynakça Stilini Kullanmalısınız?
Kaynakça yazmaya başlamadan önce cevaplamanız gereken ilk soru şudur: Hangi stil isteniyor? Okullar, bölümler ve öğretmenler farklı stiller tercih edebilir. Türkiye’de ödev ve projelerde en sık karşılaşılan stiller şunlardır:
- APA: Sosyal bilimler, eğitim ve psikoloji alanlarında yaygındır. Metin içinde yazar soyadı ve yıl kullanılır.
- ISNAD: Türkiye’de özellikle ilahiyat, tarih ve sosyal bilimlerde kullanılan, dipnotlu ve metin içi atıflı iki versiyonu olan bir stildir.
- MLA: Dil ve edebiyat alanlarında tercih edilir.
- Chicago: Tarih ve sanat alanlarında dipnotlu kullanımıyla bilinir.
Ödev yönergesinde stil belirtilmemişse öğretmeninize sormak en doğrusudur. Yanıt alamıyorsanız tek bir stil seçip ödevin başından sonuna kadar tutarlı biçimde uygulamak, farklı stilleri karıştırmaktan çok daha iyidir. Stiller arasındaki farkları örneklerle görmek için APA ve MLA stillerine göre kaynakça örnekleri yazımıza göz atabilirsiniz.
Kaynak Türüne Göre Ödev Kaynakça Örneği
Aşağıdaki örnekler, APA 7 biçimine göre hazırlanmış ve tamamen temsilî bilgiler içeren kalıplardır. Kendi ödevinizde yazar, yıl ve başlık bilgilerini kullandığınız gerçek kaynaktan almanız gerekir.
Kitap
Kalıp: Soyadı, A. (Yıl). Kitabın adı. Yayınevi.
Örnek: Yılmaz, A. (2020). Çevre bilincine giriş. Örnek Yayınları.
Kitap bölümü
Kalıp: Soyadı, A. (Yıl). Bölüm adı. B. Editör (Ed.), Kitabın adı içinde (ss. sayfa aralığı). Yayınevi.
Bu biçim, birden fazla yazarın katkı verdiği derleme kitaplardan yararlandığınızda kullanılır.
Dergi makalesi
Kalıp: Soyadı, A. ve Soyadı, B. (Yıl). Makalenin adı. Derginin Adı, cilt(sayı), sayfa aralığı. https://doi.org/…
Makalenin DOI numarası varsa mutlaka ekleyin; DOI, okurun makaleye doğrudan ulaşmasını sağlar.
Web sitesi
Kalıp: Kurum veya Yazar. (Yıl, Gün Ay). Sayfanın başlığı. Site adı. URL
Web sayfasında tarih yoksa yıl yerine “t.y.” (tarih yok) yazılır. İçeriği sık değişen sayfalarda erişim tarihini eklemek de faydalıdır. Ayrıntılı örnekler için web sitelerinden alıntı yaparak kaynakça hazırlama rehberimize bakabilirsiniz.
Tez
Kalıp: Soyadı, A. (Yıl). Tezin adı [Yüksek lisans tezi, Üniversite Adı]. Veri tabanı veya arşiv adı.
Türkiye’deki tezler için YÖK Ulusal Tez Merkezi, veri tabanı adı olarak yazılabilir.
Ödev Kaynakça Örneği: Tamamlanmış Bir Liste
Tek tek kalıpları gördükten sonra bunların ödevin sonunda nasıl bir araya geldiğine bakalım. Aşağıdaki temsilî liste, çevre kirliliği konulu bir lise veya üniversite ödevine ait olabilecek bir ödev kaynakça örneğidir:
Kaynakça
Demir, S. (2019). Su kaynaklarının korunması. Örnek Yayınları.
Kaya, M. ve Öztürk, E. (2021). Kentsel alanlarda hava kalitesi. Örnek Çevre Dergisi, 12(3), 45–60.
Örnek Çevre Kurumu. (t.y.). Geri dönüşüm rehberi. https://www.ornek.org/geri-donusum
Yılmaz, A. (2020). Çevre bilincine giriş. Örnek Yayınları.
Bu listede dikkat edilmesi gereken birkaç nokta vardır. Kaynaklar yazar soyadına göre alfabetik sıralanmıştır. Kitap ve dergi adları italik yazılmıştır. Kurum adına yayımlanan web sayfası, kurum adıyla alfabetik sıraya yerleştirilmiştir. Bu ödev kaynakça örneğini kendi çalışmanıza uyarlarken yalnızca biçimi alın, içerikleri kendi kaynaklarınızla doldurun.
Projeye Kaynakça Nasıl Yazılır?
Proje ödevlerinde kaynakça mantığı aynıdır; ancak projeler genellikle daha çeşitli kaynaklar içerir. Anket, görüşme, video, resmî istatistik sayfası veya bir yazılım aracı kullandıysanız bunların da uygun biçimde gösterilmesi gerekir.
Projeye kaynakça yazarken şu noktalara dikkat edin:
- Video ve podcast kaynakları: Yükleyen kişi veya kanal adı, yıl, başlık, platform ve bağlantı yazılır.
- Resmî kurum verileri: Veriyi yayımlayan kurum yazar olarak gösterilir; tablonun veya raporun adı ve bağlantısı eklenir.
- Görseller ve grafikler: Projede kullandığınız şekillerin altına kısa bir kaynak notu, kaynakçaya ise tam kayıt eklenir.
- Kendi topladığınız veriler: Kendi yaptığınız anket veya görüşmeler kaynakçaya yazılmaz; yöntem bölümünde nasıl toplandıkları açıklanır.
Projeniz bir grup çalışmasıysa kaynakçayı tek bir kişinin son kontrolden geçirmesi, farklı üyelerin farklı biçimlerde yazdığı kayıtları birleştirmeyi kolaylaştırır. Projeye kaynakça nasıl yazılır sorusunun kısa cevabı şudur: Hangi kaynak türünü kullanırsanız kullanın, okurun o kaynağa yeniden ulaşabileceği kadar bilgiyi tutarlı bir biçimde verin.
Metin İçi Atıf ve Kaynakça Uyumu
Kaynakça tek başına yeterli değildir; ödevin içinde de hangi bilgiyi nereden aldığınızı göstermeniz gerekir. APA stilinde bu genellikle parantez içinde yazar soyadı ve yıl biçimindedir: (Yılmaz, 2020). Doğrudan alıntılarda sayfa numarası da eklenir.
En sık yapılan hata, metin içinde atıf yapılan bir kaynağın kaynakçada yer almaması ya da kaynakçada olan bir kaynağa metinde hiç atıf yapılmamasıdır. Ödevi teslim etmeden önce iki listeyi karşılaştırmak bu hatayı önler. Dipnotlu bir stil kullanıyorsanız kaynakça hazırlarken dipnot kullanımı yazımız dipnot ile kaynakça arasındaki ilişkiyi ayrıntılı biçimde anlatıyor.
Unutmayın, başkasının cümlelerini kendi kelimelerinizle yeniden yazsanız bile fikir ona aitse atıf yapmanız gerekir. Bu kural, ödevinizin özgünlüğünü korumanın en güvenli yoludur.
Ödev Kaynakça Örneği İçin 7 Adımlık Plan
Yukarıdaki bilgileri tek bir çalışma planında toplayalım. Kendi kaynak listenizi oluştururken şu sırayı izleyebilirsiniz:
- Ödev yönergesinden veya öğretmeninizden hangi stilin istendiğini öğrenin.
- Araştırma sırasında her kaynağın yazar, yıl, başlık, yayınevi veya dergi ve bağlantı bilgisini not alın.
- Kaynakları türüne göre (kitap, makale, web sitesi, tez) doğru kalıba yerleştirin.
- Listeyi yazar soyadına göre alfabetik sıralayın.
- İtalik, nokta, virgül ve parantez kullanımını tüm kayıtlarda aynı hâle getirin.
- Metin içi atıflarla kaynakçayı karşılaştırın; eksik veya fazla kaynak kalmadığından emin olun.
- Kaynakça yöneticisi (Zotero, Mendeley veya Word’ün kaynakça aracı) kullandıysanız çıktıyı yine de elle kontrol edin.
Bu yedi adım, kısa bir ödevden kapsamlı bir dönem projesine kadar her çalışmada uygulanabilir. Zamanla bu alışkanlık, kaynakça hazırlamayı ödevin en kolay bölümlerinden biri hâline getirir.
Ödev Kaynakça Örneği Hazırlarken Sık Yapılan Hatalar
- Yalnızca bağlantı yazmak: Kaynakçaya sadece bir URL eklemek yeterli değildir; yazar, tarih ve başlık bilgisi de gerekir.
- Stilleri karıştırmak: Bir kaynağı APA’ya, diğerini MLA’ya göre yazmak ödevin düzensiz görünmesine yol açar.
- Arama motorunu kaynak göstermek: Arama motoru bir kaynak değildir; bilgiye ulaştığınız asıl sayfayı göstermeniz gerekir.
- Güvenilir olmayan kaynaklar: Yazarı ve tarihi belirsiz, kaynak göstermeyen sayfalar yerine kitap, hakemli dergi ve resmî kurum sayfalarını tercih edin.
- Alfabetik sıralamayı unutmak: Çoğu stil alfabetik sıralama ister; numaralı stiller ise metindeki sıraya göre listeleme yapar.
Bu hataların çoğu, kaynakları araştırma sırasında düzenli kaydetmekle kolayca önlenebilir.
Kaynakları Kaydetmek: Ödev Kaynakça Örneği İçin Pratik Yöntem
Kaynakça yazmanın en zor tarafı, ödevin sonunda hangi bilgiyi nereden aldığınızı hatırlamaya çalışmaktır. Bu sorunu çözmenin en kolay yolu, araştırmaya başladığınız ilk günden itibaren kaynakları düzenli kaydetmektir.
Basit bir tablo bile işinizi görür. Her satıra bir kaynak yazın; sütunlarda yazar, yıl, başlık, yayınevi veya dergi, sayfa aralığı, bağlantı ve erişim tarihi yer alsın. Ayrıca o kaynaktan hangi bilgiyi aldığınızı ve ödevin hangi bölümünde kullandığınızı kısa bir notla belirtin. Böylece metin içi atıf yaparken de kaynakçayı yazarken de aynı tabloya bakmanız yeterli olur.
Kaynak yönetimi araçları bu işi otomatikleştirir; tarayıcı eklentisiyle bir makale veya web sayfasını tek tıkla kaydedebilir, ardından istediğiniz stilde listeyi oluşturabilirsiniz. Yine de araçların ürettiği kayıtlarda büyük-küçük harf, eksik yazar adı veya yanlış yıl gibi hatalar görülebilir. Bu nedenle son listeyi mutlaka kendiniz okuyun ve yukarıdaki örnek listeyle karşılaştırın.
Bir başka pratik öneri de fotoğraf veya ekran görüntüsü almaktır. Kütüphaneden ödünç aldığınız bir kitabın künye sayfasını telefonla fotoğraflamak, kitabı iade ettikten sonra yayınevi veya basım yılı bilgisine ihtiyaç duyduğunuzda büyük kolaylık sağlar.
Kaynakça Konusunda Destek Almak
Ödevin içeriğini araştırmak ve yazmak sizin işinizdir; ancak kaynakça biçimini kontrol etmek, stil kurallarını öğrenmek veya uzun bir kaynak listesini düzenlemek için destek almak zaman kazandırabilir. Ödev yazımı ve akademik çalışma alışkanlıkları üzerine daha fazla rehber için ödev hazırlama rehberleri sitemizi de inceleyebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Ödev kaynakçası hangi sırayla yazılır?
Çoğu stilde kaynaklar yazar soyadına göre alfabetik sıralanır. Numaralı stillerde ise kaynaklar metinde ilk geçtikleri sıraya göre listelenir; hangi düzenin isteneceği ödev yönergesinde belirtilir.
Kaynakçada web sitesi nasıl gösterilir?
Yazar veya kurum adı, yayım tarihi, sayfa başlığı, site adı ve bağlantı yazılır. Tarih yoksa “t.y.” kullanılır; içeriği değişebilen sayfalarda erişim tarihi eklemek faydalıdır.
Ödevde kaç kaynak kullanmalıyım?
Kesin bir sayı yoktur; ödevin kapsamına ve öğretmeninizin beklentisine bağlıdır. Az sayıda ama güvenilir ve konuyla doğrudan ilgili kaynak, çok sayıda zayıf kaynaktan daha değerlidir.
Projeye kaynakça nasıl yazılır, ödevden farkı var mı?
Temel kurallar aynıdır. Projelerde video, resmî veri ve görsel gibi daha çeşitli kaynaklar kullanıldığı için her kaynak türünün kalıbına dikkat etmek ve listeyi tek bir stilde tutmak gerekir.
Ödev veya proje kaynakçanız için destek mi gerekiyor?
Kullandığınız kaynakları ve istenen stili paylaşın; kaynakça biçimini ve metin içi atıfları birlikte kontrol edelim. İletişim sayfamızdan bize yazabilir ya da WhatsApp üzerinden ulaşabilirsiniz. Kapsam ve teslim planı ihtiyacınıza ve bütçenize göre birlikte belirlenir.
